Lara Croft headphones graffiti LPs Zap muurschildering

Muziektermen

Piraterij

zie ook: Thuiskopie

Algemeen: het zonder toestemming van de rechthebbenden copiëren en verspreiden van geluidsdragers. In het kader van de auteurswet : het onrechtmatig en ongeautoriseerd reproduceren en distribueren van auteursrechtelijk beschermde muziek. Alhoewel piraterij veelal slaat op de onrechtmatige productie van geluidsdragers, omvat ze ook het onrechtmatig copiëren van gedrukte muziek, op grote schaal mogelijk gemaakt door fotocopieertoestellen. Met enige moeite zouden ook afspraken onder auteurs om elkaars uitvoeringen van werken in het openbaar aan de auteursvereniging te declareren (terwijl ze in werkelijkheid niet of minder zijn uitgevoerd) als een vorm van piraterij, beter misschien als diefstal op basis van schriftvervalsing, kunnen beschouwd worden.
Piraterij op geluidsdragers kent volgende varianten: bootlegging (het illegaal reproduceren van live-uitvoeringen of omroep-uitzendingen), piracy (het illegaal reproduceren van geluidsopnamen, die verkocht worden onder een andere dan de oorspronkelijke vorm, vaak in de vorm van (goedkopere) compilaties van recente hits of van oldies), counterfeiting (illegale reproducties maken die zo weinig mogelijk verschillen van de originele - in het geval het gaat om out-of-print materiaal: reissue-piraterij), cover-piracy (de consument wordt in de waan gelaten dat een cover een originele opname is), excess pressing (fonogrammen die door de producent zelf buiten de factuur worden gedupliceerd), fake concert (aan studio-opnamen wordt applaus toegevoegd om de indruk te wekken dat het om een zeldzame live-uitvoering gaat). Sampling vormt een nieuwe uitdaging voor het auteursrecht en de naburige rechten en is, indien de originele rechthebbenden niet werden vergoed, een vorm van piraterij. Parallelimport wordt ook een vorm van piraterij genoemd en is dat ook wanneer de wetgeving (ondermeer de ondertekening van de Conventie van Rome; distributierecht in de Belgische auteurswet) dit verbiedt. Home taping kan moeilijker als een strikte vorm van piraterij beschouwd worden, wanneer deze 'thuispiraterij' niet geschiedt met het oog op commerciële verhandeling van de gecopieerde opnamen en zeker niet wanneer ze door de auteurswetgeving wordt toegestaan mits vergoeding. Nieuwe technologieën als de beschrijfbare CD (eenmalig op te nemen piraatversies: de zogeheten CD-recordables, nu perfecte klonen zonder kwaliteitsverlies) en het Internet (on line of cyberpiraterij) stimuleren nieuwe niet geoorloofde vormen van opslagen van beschermde werken thuis. Waar de traditionele vormen van piraterij een organisatie veronderstellen (bijvoorbeeld, om de CD's te persen), maken de CD-schrijver en PC (MP3) dat piraterij geïndividualiseerd wordt. Eigen CD's omzetten in MP3-files zonder ze te verspreiden is, net als analoge of digitale copie voor eigen gebruik, een vorm van home-copying en toegestaan. Tot de vormen van illegale huisvlijt horen dus niet alleen copiëren van cassettes voor anderen, maar ook het maken van CD-R's voor anderen en het up- en downloaden van bestanden via Internet zonder toestemming (zelfs als die bestanden niet op een drager worden geschreven).
Bij elke vorm van piraterij worden verschillende rechthebbenden (auteur, uitvoerder, fonogramfirma, distributie, de staat - BTW en belasting op inkomen) benadeeld tot en met de consument; want de op de inspanningen (ondermeer voor productie en promotie ) van een fonogramfirma parasiterende piraat roomt de winst af van de fonogramfirma welke nodig is voor de investering in andere opnamen, zo van nieuw talent. Ter verschoning van piraterij wordt wel eens gesteld dat piraterij er tenminste op wijst dat de belangstelling voor een product levendig is - er is iets mis met een product dat niet gecopieerd wordt - en dat die in de toekomst wellicht tot een legale aankoop kan leiden, weliswaar direct na de release (want even nadien stijgt de kans op piraterij). Piraterij is strafbaar op vier niveau's: het niet betalen van auteursrechten , het niet betalen van de rechten van de producent, het niet betalen van de BTW en het niet betalen van belastingen op de winst. In het kader van de regeling van de thuiscopie is het maken van een copie van een CD toegelaten; de verkoop van deze CD's is strafbaar, maar ook het gratis copiëren voor vrienden is in principe strafbaar, evenals de uitlening en zelfs de aankoop ervan (als een vorm van heling). Copiëren is dus slechts toegestaan voor strikt eigen gebruik: het maakt niet uit voor de schade aan de rechthebbenden of een illegale copie wordt verkocht, geruild of weggeven.
Sinds 1994 kunnen samples van piraat-fonogrammen uit electronic shops via het PC-scherm worden gedownload en de piraat-fonogrammen ook besteld via mail order indien de sample bevalt. Dan ontstaat ook de i-way- of cyberspace-piraterij: wie over een uitgeruste PC beschikt kan onrechtmatig op het Interent geplaatste (MP3) sound files (eigen gemaakte piraatversies, dummies geheten, die gebruikers van een eigen gekochte cd omzetten in mp3-formaat, wat 'rippen' wordt geheten) op peer tot peer-netwerken downloaden van Internet op de harde schijf van zijn PC, en vandaar eventueel naar een soort Internet-walkman (of naar een andere drager). Wanneer dergelijke files van de originele webside zonder toestemming naar een persoonlijke getransfereerd worden kan men eveneens spreken van piraterij. IFPI Belgium haalt enkele markante overwinningen bij de rechtbanken: in 1998 oordeelt de rechter dat Internet service provider Belgacom Skynet gepirateerde content moet verwijderen van het ogenblik dat hem er op gewezen is (door de industrie) dat die een inbreuk maakt (en dat dus de service provider verantwoordelijk is en niet alleen de content provider); het vonnis wordt begin 2001 in beroep genuanceerd (een klacht van IFPI moet duidelijker informatie bevatten; indien de provider niet binnen drie dagen kan aantonen dat de muziek wel legaal is, moet het bestand of de link verwijderd worden), maar de grond van de zaak blijft: de provider moet illegale content verwijderen wanneer hij daarvan goed gemotiveerd op de hoogte is gesteld. Overigens wordt IFPI bij haar acties beschuldigd van inbreuk op de privacy (IFPI geeft via zoekmachines opgespoorde ip-nummers door). Begin 2000 wordt een content provider, een negentienjarige student, veroordeeld tot sluiten van zijn website met daarop links naar 25.000 niet geautoriseerde music files. IFPI Belgium zoekt een goede samenwerking met service providers door hen er op te wijzen dat op één van hun sites niet toegelaten files staan (op die manier zijn in 1999 meer dan honderd sites gesloten door service providers; in 2000 werden door IFPI Belgium 12.000 waarschuwingsbrieven geschreven naar Napster-gebruikers, waarvan er 100 volharders in de boosheid werden aangeklaagd).
Sinds 2000 verplaatst piraterij zich ook van het MP3-gebeuren naar FTP en chatrooms en, nog een stap verder, naar de rand van het Internet: via de peer-to-peer technology Napster of Macster plukt men MP3-files niet letterlijk meer van websites op het Internet, maar van de harde schijf van een andere Napster-gebruiker (het Internet is niet langer opslagplaats van MP3, maar het transportmiddel, zonder provider). Eenmaal ingelogd op de server van Napster, kan elke gebruiker zien welke bestanden op de harde schijf van de andere gebruikers zijn opgeslagen. De bestanden worden dan rechtsreeks van de harde schijf van de Internet-gebruiker gedownload. Napster is dus zelf geen vergaarbak van (illegale) audiobestanden of MP3-files. Illegale MP3 bestanden op een website kunnen via de website-houder en de provider aangepakt worden. Maar het is moeilijk om iemand te veroordelen op basis van het feit alleen dat hij MP3 bestanden op zijn computer heeft staan, tenzij die gecopieerd zijn van andere dan eigen CD's. Toch meent de RIAA Napster te kunnen aanklagen omdat het in de middelen voorziet om gestolen goederen uit te wisselen (Napster wordt half 2000 veroordeeld maar gaat in beroep). Gnutella biedt dezelfde mogelijkheden als Napster (Nullsoft, de ontwikkelaar van Gnutella, is weliswaar in handen gekomen van AOL/Warner, die de site onmiddellijk van het net haalt, maar het kwaad is geschied), evenals Scour, iMesh, Audiofind en CuteMX, en vervolgens, LimeWire, Inoize, Kazaa, ToadNode, Gnut, Carracho, Newtella, Hagelslag. Freenet is vergelijkbaar met Napster en Gnutella, maar vereist bovendien niet eens meer dat gebruikers inloggen met een password, waardoor het onmogelijk wordt te achterhalen wie het materiaal downloadde. Begin oktober 2003 wordt de muziekcopieersite Napster weer actief, ditmaal legaal; Napster zal dan met prepaid-kaarten, vooraf betaalde kaarten werken (belangijk voor jongeren die niet over een kredietkaart beschikken); voor ongeveer 15 euro voor zo'n kaart kunnen 15 downloads gemaakt worden. De prepaid-kaart bevat een code die gebruikers moeten invoeren en waarmee ze dan een downloadkrediet krijgen.
Eind 2001 dagvaardt de RIAA en de filmindustrie Napster-klonen Kazaa (en zusterbedrijf Fasttrack) en Morpheus, welke zijn opgezet volgens het radiomodel (aantrekken van adverteerders waardoor nochtans ook de rechthebbenden, fonogramfirma's en artiesten zouden kunnen betaald worden).
Half 2002 wordt in België de nieuwe CD van Belle Perez enkel in tweevoud aangeboden (met een car- of walkman-exemplaar), een wereldprimeur om het illegaal copiëren tegen te gaan.
Napster, wiens activa, na de mislukte overname door Bertelmann, voor 5.3 miljoen dollar, overgenomen zijn door het Amerikaanse softwarebedrijf Roxio, wil zich in 2003 opnieuw lanceren als een legale betalende download-deinst.
Begin 2003 biedt de pan-europese internet service provider Tiscali legale secure digital music aan, via een extra aparte betalende registratie bij de Tiscali Music Club (zelfs gratis in een partnership met Peter Gabriels OD2).
De RIAA start half 2003 met de verzameling van de IP-adressen (het unieke adres van een computer) van bezoekers van de succesvolste downloadnetwerken, met de bedoeling zware gebuikers voor de rechtbank te slepen; de aankondiging resulteert onmiddellijk in een daling van 15% illegale downloads in de eerste week. Even later verleent de RIAA amnestie aan berouwvolle copieerders die beloven met hun illegale praktijken te stoppen, om aldus een rechtszaak te vermijden; gehoopt wordt op een gedragsverandering.
Voor 1996 zegt IFPI dat 14% van alle op wereldvlak aangemaakte audio-CD's gepirateerd zijn. Dit zijn 350 miljoen CD-eenheden; samen met nog eens 1.5 miljard gepirateerde MC's, zou dan één op drie verkochte fonogrammen piraat-copieën zijn, samen goed voor een verlies van 5 miljard dollar. In 1993 zijn koplopers: China (met 52% piraterij op de lokale markt), Mexico (62%), Polen (67%); in 1996 Rusland (70%), China (54%), Mexico (50%), Brazilië (40%). IFPI schat de Belgische piraatfonogrammen in 1993/96 op 830.000/991.150 (winkelomzet van 617 miljoen BEF), wat zo'n 4 à 5% van de totale markt vertegenwoordigt. Voor 1998 schat IFPI de piraterij in België op minder dan 10% van de geluidsdragersmarkt (Music & Copyright 6 à 7% van de totale verkoop). Met de opkomst van de CD-R wordt de piraterij, door de industrie in België in 1999 op zo'n 20% van de officiële handel geschat. Music & Copyright schat in 2002 de piraterij in België op minder dan 10% terwijl IFPI Belgium een eenheden-verlies van 18% in verkochte geluidsdragers meldt (3000 MC's voor 15.000 Euro, 450.000 CD's voor 5.95m Euro, plus 3.5m CD-R's voor 17.5m Euro, en waarvan ongeveer 30% van deze CD-R's voor muziekpiraterij zou gebruikt worden).
Voor 2000 schat IFPI een toename van 2.4% in de waarde van soundcarrier pirate sales tot 4.2 miljard dollar wereldwijd; 36% van alle verkochte geluidsdragers zijn illegaal (1.8 miljard units, nochtans een terugval met 5% t.o.v. 1999), waarvan 65% MC's (dalend), 26% CD's (stijgend), 9% CD-R's (verdriedubbeld).
Voor 2001 wordt door IFPI de globale commerciële sound carrier piraterij (exclusief dus illegale filesharing en CD-R copiëren) op 4.6 miljard dollar (+7%) geschat; in eenheden: 1.1 miljard (+14%).
In 2002 begint de fonogramindustrie met MP3-netwerken te infiltreren, zo met (qua titel identieke, maar) misleidende, doch onbruikbare songs (stilte, LP-gekras of slechts het refrein); een vorm van sabotage van illegale uitwisselingsdiensten die spoofing (beetnemen) wordt geheten. Maar ook andere middelen worden uitgeprobeerd (en ervoor gelobbyd bij de Amerikaanse wetgevers): een 'paard van Troje' (Trojan horse of redirect - doorschakelen) zou mensen die illegaal willen downloaden doorschakelen naar legale alternatieven; of: software die beschermde werken opzoekt en het P2P-netwerk gebruikt om een verwittiging door te sturen (instant messaging); of: andermaal software die beschermde werken opzoekt, maar waarbij naar de gebruiker en de service provider een waarschuwingsbrief gestuurd wordt, waarna de laatste maatregelen kan nemen (scouring - kastijden); of: een software-virus blokkeert of bevriest de pc een tijdlang (freeze), waarbij een waarschuwing verschijnt en de pc dient heropgestart (met verlies van niet bewaarde bestanden), of: speciale software die de harde schijf van de pc scant op illegale bestanden om ze meteen te vernietigen (silence); of: ontzeggen van de toegang tot een netwerk vanaf het ogenblik dat een gebruiker illegale bestanden downloadt of verspreidt (interdiction), een regelrechte aanval dus op de internetverbinding van de surfer om copiëren onmogelijk te maken. Deze vormen van 'virtuele vormen van wettige zelfverdediging', door de industrie beschouwd als voor haar gelegitimeerde strijd tegen de piraterij, dreigen in conflict te komen met het recht op privacy. Maar ook rechtszaken tegen individuele gebruikers (en niet alleen tegen de P2P-netwerken) en briefcampagnes naar de grote bedrijven waarin gewezen wordt op hun medeverantwoordelijkheid wanneer medewerkers illegale bestanden uitwisselen, worden in 2003 door de RIAA opgezet.
Sinds 2002 proberen fonogramfirma's de piraterij niet alleen repressief, maar ook creatief te lijf te gaan. Wie op een legale wijze een CD van een act koopt (een van de eersten: Bon Jovi), mag rekenen op een aantal extraatjes (gratis DVD, via een code extra nummer downloaden van het Internet, via een code toegang tot een speciale website - een soort geregistreerd lid van een fanclub - waardoor men op de hoogte wordt gehouden van nieuws en aan allerlei acties kan deelnemen zoals gratis merchandising-hebbedingen, chatsessies, gratis kaarten voor optreden, welke promottie-acties dan niet meer via de media, maar rechtstreeks aan de fans worden ter beschikking gesteld).
Centrale dienst voor de bestrijding van valsheden / Afdeling namaak: Notelaarsstraat 211, 1000 Brussel, 02.7437461

Links