Lara Croft headphones graffiti LPs Zap muurschildering

Muziektermen

Hitparade

zie ook: Ultratop

De hitparade (of charts) is een numerieke rangschikking van de meest populaire singles of albums in een gegeven tijdsperiode, gewoonlijk één week, voor een welbepaalde regio (doorgaans een land: de nationale hitparade), voor alle muziekgenres samen dan wel voor specifieke genres. Een hitparade heeft vooral een signaalfunctie voor de fonogramfirma (en speelt ook wel een bevestigende verkoopfunctie voor bepaalde consumenten) en is dus geen peiling van de muzikale smaak van een bepaalde bevolking op een bepaald moment, ook niet van de populariteit van een artiest of zelfs van een opname (welke populariteit over een langere periode zou dienen bekeken te worden - het is duidelijk dat van een oudere song meer exemplaren verkocht kunnen zijn dan van een song die op een bepaald ogenblik bovenaan een hitparade staat). Hitparades worden samengesteld aan de hand van verkoopcijfers van fonogramfirma's en/of airplay van de betreffende song. Tot 1994 is de SABAM-IFPI hitparade een hitparade geweest, gebaseerd op verkoopcijfers door de industrie ter beschikking gesteld voor heel België (dit betekent niet: de echte inkoop door de consument). De BRT Top 30 is een Vlaamse hitparade geweest, waaruit de Vlaamse songs op een bepaald ogenblik geweerd zijn om ze in een aparte Vlaamse Top 10 te plaatsen, en is gebaseerd op een telefonische peiling van fonogramwinkels, die enkel een rangschikking opgeven van de tien best verkochte fonogrammen de afgelopen week. Dergelijke peiling is onbetrouwbaarder - onachtzaamheid van de winkelier -, beïnvloedbaar - de artiest biedt gratis fonogrammen aan aan de winkel met de vraag ze hoog te klasseren - en minder geldig - een nummer twee in de rangorde van twee grotere winkels kan meer verkochte exemplaren vertegenwoordigen dan de nummer één van twee kleinere winkels. Gelijkaardige bezwaren gelden voor door fans opgegeven favoriete songs via kaartjes, telefoon of fax, of via televoting (via een telefoonnummer op het TV-scherm brengen de kijkers een stem uit over geprogrammaeerde songs). De meest exacte meting van de verkoop geschiedt meer en meer via electronisch-telematische weg door aflezing en opslagen van de bar code-gegevens op de verkooppunten (al is daar ook al beïnvloeding gesignaleerd door zelf inkopende fonogramfirma's of meermalige aflezing van één fonogram en daarom is boekhoudkundige/belastingscontrole nodig; bijkomend nadeel: fonogrammen zonder streepjescode, van kleinere producenten bijvoorbeeld, kunnen niet worden opgeslagen). Vanaf maart 1995 wordt, in samenwerking met het marktonderzoeksbureau Nielsen, ook in België dergelijk systeem gehanteerd voor de Ultratop door Promuvi (fonogramfirma's en muziekuitgevers) bij een representatief sample van meer dan 100 (van de 500 bestaande) verkooppunten, van de kleinste tot de ketens. Er wordt tegelijk voorzien in afzonderlijke klassementen voor de nederlands- en franstalige regio. Behalve in de media wordt de hitparade verdeeld in een folder van acht pagina's, waarin door de industrie kan geadverteerd worden en die via de ervoor betalende verkooppunten aan de verbruikers wordt verdeeld. Sinds 1990 is voor Billboard-hitparades een chart-technologie ingevoerd waarbij via airplay monitoring in bepaalde markten constant van de uitgezonden songs hun meegekregen of, voor oudere opnamen, in computers opgeslagen fingerprint door computers wordt afgelezen en automatisch geregistreerd. De verkoopsscijfers van de Billboard-hitparades worden verzameld door SoundScan. Voor Europa (en België) doet Music Control (Dublin) aan airplay-monitoring. IFPI Belgium en Ultratop hebben een overeenkomst gesloten met Music Control: de fonogramfirma's kunnen een abonnement nemen op de diensten van Music Control en op die manier te weten komen waar en wanneer één van hun song airplay heeft gekregen. In 2000 is er de TMF/Free Record Shop-hitparade, samengesteld op basis van de verkoop in de Free Record Shops en uitgezonden op TMF.
Ook bij scanning op het verkooppunt is een hitparade een relatieve graadmeter voor populariteit van songs in die zin dat de verkoopscijfers waarop ze zijn gebaseerd globaal fluctueren van tijdstip tot tijdstip (zo is voor een nummer één notitie voor (1989) en na (1997) het Tien om te Zien-effect beduidend minder verkoop nodig geweest van een Vlaamse hit). Hoe accuraat ook samengesteld, de meeste industrie-hitparades zijn gemanipuleerd in deze zin dat ze zo worden opgesteld dat een fonogram een geleidelijke levensloop bewandelt: progressief stijgt, een hoogtepunt bereikt en dan weer regressief daalt, zonder dat hij rare sprongen maakt en ook niet meteen zeer hoog 'binnenkomt'. Zo worden in de Sabam-IFPI album-hitparade de verkoopscijfers van de eerste week gespreid over zes weken en gewogen a rato van 20, 30, 20, 10, 10 en 10%. Allerhande randnoteringen leveren meer informatie over de levensloop van de in de hitparade voorkomende noteringen (positie in vorige hitparade, nieuw in de hitparade, hoogste stijger of snelle stijger of stipnotering of bullet, aantal weken (op nummer één) in de hitparade, gehaald edelmetaal, bubbling under of songs die net de hitparade niet halen … In Groot Brittannië wordt naast de gebruikelijke industrie-hitparade een gezaghebbende indie albums en singles charts samengesteld door het Charts Information Network en waarvoor enkel independent verdeelde producten in aanmerking komen, met evenwel een genre overlay om die opnamen te elimineren die buiten de gebruikelijke definitie van indie-muziek vallen (een verzamel-album van Abba, bijvoorbeeld dat wel independent verdeeld is). Begin 1997 wordt de 'gewone' Britse single-hitparade, zoals die door Chart Information Network wordt samengesteld (ook door scanning van streepjescode), beschuldigd van hype ditmaal omwille van de aggressieve marketingtechnieken van de fonogramfirma's (goedkope singles in de winkels, prijsdiscount en gratis exemplaren aan de winkeliers), die de charts komen verstoren, tot een te vlugge turnover van (nummer één-)hits leiden (overgevoelig door snelle omlooptijd) en daardoor de autoriteit en de geloofwaardigheid van de hitparade ondermijnen. De gedragscode van eind 1997 bij de Nederlandse Mega Top 100 (de eerste 50 op basis van electronic point-of-sale data bij 520 winkels, de laatse 50 op basis van gemikste sales én airplay informatie, welke laatste elektronisch verzameld wordt door Aircheck) stipuleert een definitie van een chart-single (maximum 4 verschillende tracks inclusief de hoofdtitel, remixen uitgezonderd), ook dat vroegere top 50 singles permanent uit de lijst geweerd worden wanneer ze onder nummer 75 vallen voor twee opeenvolgende weken (soms krijgen oude sales-hits opnieuw airplay, wat nieuwkomers zou blokkeren in de charts), en, tenslotte, een restrictie op meetellen in de sales-aankoop tot 3 exemplaren in één keer aangekocht (om chart-manipulatie door bying-in teams te ontmoedigen). Begin 1999 fusioneren in Nederland trouwens de Stichting Mega Top 100 en de Stichting Nederlandse Top 40 om de Mega Charts uit te brengen.
Soundscan (dat al een hitparade publiceert in Billboard van de verkoop via virtuele fonogramwinkels) wil in 2000 in de monitoring het voortouw blijven houden en sluit een deal met digital rights management/DRM company Reciprocal (en wordt verwacht er ook één te sluiten met andere DRM companies als InterTrust, Liquid Audio en Microsift); Soundscan, dat fonogramverkoop meet, en Broadcast Data Systems, dat aan radio airplay monitoring doet, worden, met de overname door VNU van marktonderzoeker AC Nielsen (inbegrepen NetRatings voor het Internet), eveneens eigendom van VNU, ook al eigenaar van Billboard.
Eind 2002 wordt in de officiële Britse hitparade niet alleen rekning gehouden met CD-verkoop, maar ook met het aantal computerdownloads van een song.
De eerste opsomming van de best verkochte songs is in 1936 gepubliceerd in Billboard, waarna in 1949 de hitparade via Nederland in de lage landen is geïntroduceerd. 'Het Belgisch Hitboek' (R. Collin (1999), Lier, Vox) bevat hitparades sinds 1954, welke zijn samengesteld op basis van bestaande hitparades. Omdat de verkoop van een hit vaak over een korte periode geschiedt en dus niet de werkelijke populariteit ervan zou weerspiegelen, zijn de hogere posities proportioneel extra beloond door ze een quotiënt te geven.

Links