Muziektermen
Distributie
Bij off line distributie: elke weg waarbij fonogrammen verhuizen van de opslagplaats of het verdeelcentrum naar de consument (on line distributie gebeurt via een centrale server of peer-to-peer (Napster), terwijl een virtuele fonogramwinkel of etailer een hybriede distributievorm is: fysische fonogrammen worden on line besteld). Een fonogramfirma kan bij off line distributie helemaal zelf de distributie van zijn fonogrammen voor zijn rekening nemen, van bij de aanmaak tot bij de detailhandel, maar kan dergelijke distributie ook aan een andere fonogramfirma overlaten (subdistributie voor, bijvoorbeeld, distributie van zijn fonogrammen in het buitenland). In bepaalde gevallen wordt nog aan fysische import en export gedaan van de geluidsdragers maar vaak worden de rechten voor distributie in het buitenland afgestaan in een (sub)distributie- of licentiecontract. Vooral in de USA bestaat ook de traditie van de independent distributie: een gespecialiseerde distributiefirma doet niets anders dan fonogrammen verdelen van kleinere, independent labels. Vaak is tussen de rechtstreekse distributie van fonogramfirma aan detailhandel een groothandel (one-stop) geslopen, welke aankoopt van verschillende fonogramfirma's en welke de detaillist het aanbod van elk van deze fonogramfirma's kan bezorgen. Steeds vaker komt voor dat de groothandelaar zelf een winkelketen opent. Wanneer dat gebeurt in grote verkoopruimten spreekt men van megastores of multiples (in België: FNAC, HVH Megastore (later: Extra-Zone), Free Record Shop, Virgin (later: Free Record), Superclub (dat begin 1997 door Philips wordt afgestoten; Free Record Shop koopt één winkel over in België en vijf in Nederland; rackjobber en groothandelaar Sonica neemt er in België zeven over: vijf worden toegevoegd aan de vier bestaande Forum-CD-winkels, twee aan de drie bestaande Video Square-winkels; Ear & Eye neemt enkele winkels over als begin voor een reeks multi-mediawinkels). Andere vormen van distributie zijn de rack jobber of rekuitbater (in België: Sonica), veelal in grootwarenhuizen, en de fonogramclub, welke fonogrammen verdeelt zoals een boekenclub. De jongste variant in distributie betreft de home shopping of tele shopping: de consument kan thuis via het scherm en het Internet zijn keuze maken uit een aantal producten en ze dan bestellen. De 'echte' fonogramzaak wordt nu, via de electronic data highway, een 'virtuele fonogramwinkel', dit is een postorderbedrijf dat evenwel on-line te bereiken is, waarna de fonogram, zoals bij de gewone mailorder, thuis bezorgd wordt. In de toekomst zal de fysische distributie van geluidsdragers de uitdaging moeten aangaan met de verdeling van muziek uit databanken op het Internet : in de plaats van de geluidsdrager te kopen, roept de consument een song op via de personal computer en kan hem dan eventueel op een digitale geluidsdrager bij hem thuis neerschrijven. Tegen 1994 hoopt men in de USA een gelijkaardige techniek te gebruiken voor downloaden van hele albums (maar tracks uit verschillende albums kan in principe ook - custom-CD) op de verkooppunten, procédé dat in-store manufacturing wordt geheten. Met de telematische transmissie zal de verhandeling van auteurs- en naburige rechten in de toekomst aan belang winnen ten nadele van de geldstroom in de traditionele distributiekanalen. Voor 1991 worden door IFPI Belgium volgende opsplitsing van de verkoop per distributiekanaal gegeven: zelfstandig gespecialiseerde kleinhandel 55%, geïntegreerde gespecialiseerde ketens met meer dan drie verkooppunten 28% en niet gespecialiseerde grootwarenhuizen 17%. Voor 1995: zelfstandige detailhandel 22%, multiples of winkelketens 40%, department stores (Makro, Colruyt, ...) 5 à 6%, wholesalers 19% en rackjobbing 13%. Een Financial Times-rapport geeft volgende verdeling voor 1998 voor België: gespecialiseerde ketens (als Free Record Shop, Fnac, HMV, Virgin Megastore, Sonica) 30%, andere ketens (als GB, Delhaize, Colruyt) 42%, independent 15%, clubs 4%, mail order 1% en andere 8%. De top 10 retail kliënten verdelen in de eerste tien maanden van 1999 meer dan 50% (46% in 1998). De top 20 kliënten verdelen 80% van de trade shipments. Sonica, bedrijvig in zowel rackjobbing, wholesale als retail, is de meest significante verdeler en retailer van geluidsdragers en heeft een 25% marktaandeel. Eind 2000 verwerft Sonica de 18 winkels van de HVH keten (en drie Bilbo-winkels) en doopt ze in 2001 om tot Extra-Zone. Begin 2001 groepeert rackjobber/wholesaler Sonica (de grootste klant van de Belgische muziekindustrie: in 1999 goed voor een omzet van 6 miljoen CD's en 4 miljoen multimedia-producten) zijn retail onder de naam Extra-Zone, een keten met 40 winkels en ziet zich dan als grootste concurrent van Free Record Shop. Er is dus sprake van een concentratie en consolidatie in de distributie, die ondermeer tot een prijzenslag aanleiding geeft (de CD-prijzen in België behoren tot de goedkoopste van Europa).
Uit een rapport van Music & Copyright in 2002 leren we: de grootste specialist music retailers in België zijn Sonica (60 Extra Zone shops en 58 outlets in de Carrefour hypermarkets, goed voor meer dan 30% van de markt), FNAC (zes winkels met een aandeel van 12 à 15%) en Free Record Shop (met 58 winkels met een afnemende 11%), de Duitse Mediamarkt opent eind 2002 zijn eerste store in Antwerpen; daarnaast is er nog Makro (zes winkels) en Cora (acht winkels), die ieder 2% van de markt hebben; Musikladen en Hendrickx zouden financiële problemen hebben. De leidende wholosalers zijn Dynamit (heeft ook nog vier winkels en een 4 à 5% marktaandeel), Eureka (heeft ook nog drie winkels en een 4% marktaandeel) en Fono Service met 2.5% marktaandeel; kleinere als ADS, Automusic en Decamp staan op de rand van het faillissement. Independent retailers dalen tot 19% van de verkochte muziek (in 2001 nog 23%), chains stijgen tot 42% (van 37% in 2001), wholesalers halen 17% en rackjobbers, vooral Sonica 14%, mail order, record clubs, Internet en andere verkoop 8%.
Enkele industriegegevens in verband met tele shopping. Eind 1998 gaan Cdnow met N2K (en diens online store Music Boulevard) over tot een merger; beide samen controleren op dat ogenblik een derde van de online Internet muziekmarkt. Maar de online boekenverkoper Amazon is in 1998 ook met de verkoop van CD's begonnen, net als Barnes & Noble (waarin Bertlesmann een 50%-participatie heeft genomen - Bertelsmann heeft ook de Europese site BooksOnline opgericht). De merger tussen Cdnow en N2K tot Cdnow en de intrede van Amazon wordt gezien als een eerste grote consolidatie in de online music retailing. In juli 1999 fusioneert Cdnow met Columbia House (Total E), eigendom van Sony Music Entertainment en de Warner Music Group. Begin april 1999 kondigen Universal Music en BMG Entertainment aan dat ze een joint venture hebben opgericht om samen rechtstreeks CD's te verkopen via het Internet op hun elektronische muziekwinkel GetMusic.com. Op hetzelfde moment van de joint venture tussen Universal en BMG, kondigt Sony aan dat het zo wat de helft van zijn repertoire zal ter beschikking stellen voor download in in-store digital kiosks ontwikkeld door Digital On-Demand, dat in 1997 is opgericht op de resten van de ter ziele gegane New Leaf joint venture tussen Blockbuster en IBM. Digital On-Demand wordt zo de grootste kiosk CD dispenser (de albums worden naar de kiosken gezonden als digitale files over het door Digital On-Demand gecontroleerde Red Dot netwerk en kunnen dan neergeschreven worden op het formaat gekozen door de consument (CD, DVD of MiniDisc, en, eenmaal de SDMI standaard er zal zijn, op draagbare digitale toestellen). In april 2000 kondigen BMG Entertainment, Sony Music Entertainment en Warner Music Group aan dat ze zeer vlug zullen beginnen met de digitale distributie van muziek; daarmee zullen, na EMI en UMG, alle majors in 2000 begonnen zijn met de commerciële digitale distributie van muziek. WMG en SME zullen Sony's ATRAC3 compressie-format gebruiken, dat volledig in overeenstemming is met DMI (en niet de semi-open formats MP3 of Microsofts Windows Media). De andere majors zullen de brede waaier van formats bieden (waaronder ook Electronic Media Management System, EMMS, van IBM, de opvolger van het Madison-project). Tegelijk wordt gezocht naar de gepaste monitoring van digital downloads (Digital Rights Management - DRM - door Soundscan), naar gepaste betalingswijzen (voor kleine bedragen, micropayments, en voor minderjarigen kan dat niet via credit-kaart, wellicht wel via een account bij credit card companies) en naar mogelijkheden om de controle te verwerven over de consumenten hun interesses en smaak (die downloads zullen genereren).
Uiteindelijk dienen zich twee aanbieders aan: MusicNet en Pressplay. Het door RealNetworks ondersteunde MusicNet, de subscription based online music service provider van AOL Time Warner, EMI Music, Bertelsmann en ook Zomba (RealNetworks is eigendom van MusicNet in associatie met de vier fonogramfirma's), en van Pressplay (het vroegere Duet), een gelijkaardige dienst van Vivendi Universal en Sony Music Entertainment; meteen worden MusicNet en Pressplay onderwerp van anti-trust onderzoek zowel in Europa als in de USA. Tegen 2003 bieden ze elkaar producten aan en worden meteen geconfronteerd met een succesvol initiatief van Apple. In mei 2003 kondigt Apple (in concurrentie met Pressplay en Musicnet en de illegalen) zijn iTunes Music Store aan, via zijn reeds bestaande digitale, Windows-compatibele muziekspeler iPod, waar digitale songs tegen 1 euro (99 dollarcent) kunnen gekocht.
Links
- http://www.azur.be
(Benelux cybershop, die eind 2001 voor 51% in handen komt van De Standaard Boekhandel, terwijl de rest in handen blijft van Vum-dochter Sydes: clicks and mortar-strategie; eind 2002 doet Azur.be de boeken dicht: Nederlandstalig werk blijft gekocht in de fysieke boekenwinkels, voor anderstalig werk is Amazon grote concurrent) - http://www.frontstage.com
(Belgische cybershop) - http://www.proxis.be
(Belgische cybershop, die eind 2001 de gezonde bakstenen sectorgenoot Club overneemt en hoopt op die manier eindelijk winst te kunnen maken: online bestellingen zouden in de Club-winkels kunnen worden afgehaald: clicks and mortar-strategie) - http://www.fnac.fr
- http://www.advalvas.be
(met comparison shopping voor ondermeer Fnac, Frontstage, Proxis, Amazon)