Lara Croft headphones graffiti LPs Zap muurschildering

Muziektermen

Artiest

zie ook: Sociaal statuut

In principe de meest algemene benaming voor wie gelijk welke vorm van creativiteit ontplooit (in het schrijven, producen, uitvoeren van muzikale werken). In de muziekindustrie meestal synoniem voor uitvoerder of, volgens de Belgische auteurswet , voor uitvoerend kunstenaar (wiens uitvoeringen worden beschermd in de zogeheten naburige rechten, welke op hun beurt als de opbrengsten van de thuiscopie en van de billijke vergoeding worden gecollecteerd door de erkende beroepsverenigingen Uradex en Microcam, sinds 2002 gefusioneerd tot Uradex). De uitvoerder is diegene die een muzikale compositie uitvoert, live in een concertsituatie (in het engels: performing artist) dan wel met de bedoeling er een opname van te maken in een opnamentudio (in het engels: recording artist), of beide samen. Door de nadruk op het aspect 'uitvoering' te leggen - de term 'uitvoerder' in zijn meest strikte vorm: diegene die het werk van iemand anders uitvoert - wil dit niet zeggen dat een artiest niet ook zelf kan componeren of tekstdichten. Integendeel zelfs, in de populaire muziek gaan deze aktiviteiten vaak samen. Er bestaat evenwel geen ingeburgerde term om deze uitvoerders van hun eigen muzikale composities te benoemen (tenzij voor een specifiek genre: singer-songwriter). Deze uitvoerders-componisten-tekstdichters-arrangeurs komen dicht te staan bij wat in de filmtheorie een 'auteur' is geheten, wiens werk esthetisch onmiddellijk te herkennen is. Feit is dat de auteur in elk geval verdwijnt achter de uitvoerder, welke laatste altijd op het voorplan treedt. Om zich volledig op het maken en uitvoeren van muziek te kunnen concentreren, kan de artiest een manager inhuren, eventueel een talentagentschap, een advocaat en eventueel een business manager, die zich alle om de meer zakelijke aspecten van zijn carrière bekommeren. Artiesten worden, al naargelang hun succes, dit is: al naargelang de geldstroom die ze in het fonogramcircuit en het live-circuit kunnen genereren, ingedeeld in beginnende artiesten, midlevel artiesten en supersterren. De fonogramroyalties zijn evenredig aan deze positie in de succespiramide: voor een beginnend artiest zelden hoger dan zo'n 10%, voor een midlevel artiest rond 15% en voor superstars boven 20% op de PPD. Supersterren zijn gericht op de wereldmarkt maar, afhankelijk van de omvang van de markt, kan een plaatselijk artiest een relatieve quasi-superster-status bereiken met nochtans een niet met de wereldmarkt vergelijkbare omzet. Eenmaal een artiest een zekere faam verworven heeft kan hij zijn status behouden; zelfs fade out stars met een tanend actueel succes (op de fonogrammarkt) behouden hun status (en hebben vaak niet geringe financiële inkomsten, vaak uit optredens en/of auteursrechten) en kunnen mogelijk een comeback forceren (in het fonogramcircuit). In de creativiteitshiërarchie komen 'auteurs' (die eventueel stars kunnen zijn) te staan boven cover bands (die verschillende acts zo goed mogelijk proberen na te spelen) of tribute bands (die één act zo compleet mogelijk proberen te imiteren). Sessiemuzikanten zijn dan weer van een heel andere orde omdat het gaat om professionele top-musici die ingehuurd worden voor een opname- of concertproject. Alhoewel vaak anoniem genieten session musicians een grote erkenning, zeker in het milieu.
Tot de subtop horen de acts die boven het midlevel zitten en net niet tot de top behoren maar waarvan verwacht wordt dat zij tot super- of megasterren zullen uitgroeien. De Nederlandse Raad voor de Kunst heeft de volgende zes categorieën van muziekartiesten voorgesteld op basis van de tegenstelling artistieke integriteit/creativiteit versus commercieel succes. (Het gaat daarbij niet om het resultaat - ook artistiek integere artiesten kunnen hits scoren - maar wel om de intentie waarmee muziek wordt gemaakt). Bij de 'hitcategorie' staat de verkoopbaarheid van de muziek op de eerste plaats. Muzikaal inhoudelijke aspecten worden daaraan opgeofferd. Die categorie bestaat voor het grootste deel uit professionele musici. De 'hitepigonen' zijn de zogenoemde hitparade-orkestjes. Zij spelen de veel gevraagde successen van anderen na. Ze zijn commmercieel gericht en bestaan zowel uit professionele popmusici als uit amateurs. Bij de 'beginners' is de repertoirekeuze niet afhankelijk van de verkoopbaarheid. Zij spelen anderen na maar vaak met een eigen interpretatie. Ze hebben geen of weinig ambitie om beroeps te worden maar spelen graag voor publiek. De hitcategorie, de hitepigonen en de beginners zouden meer op commercieel succes uit zijn dan op artistieke integriteit, maar de eerste hebben ook daadwerkelijk meer succes. De volgende drie categorieën zijn ook in dalende volgorde gerangschikt naar succes maar ze zouden artistieke integriteit vooropstellen aan commercieel streven. De 'happy few' zijn popmusici en bands die het zich kunnen veroorloven hun eigen muziek te maken zonder te moeten inboeten omwille van de verkoopbaarheid. Het zijn toptalenten die er in slagen hun muzikale integriteit binnen het netwerk van commerciële belangen te handhaven. Zij fungeren vaak als trendsetters. De 'niet-commerciële professionele musici' zijn de artistiek integere en creatieve musici die de muziek als vak en de popmuziek als werkterrein hebben gekozen. Repeteren, componeren en experimenteren betekenen een dagtaak. Zij opteren voor een professioneel muzikantenbestaan. De 'creatieve amateurs' tenslotte zijn geen beroepsmusici en hebben daar geen ambitie toe. Zij zijn zowel componerend als uitvoerend vaak intensief en creatief met hun muziek bezig. Met deze zes categorieën wordt de succespiramide bevolkt, met veel gegadigden aan de basis (zowel creatieve amateurs als beginners) en weinigen aan de top (zowel de happy few als de hitcategorie) en met aan de ene kant van de piramide de 'commerciëlen' en aan de andere kant de 'artistiekelingen'.
Meer met betrekking tot het management van een fonogramfirma kan voor artiesten (en muziekgenres) een prozaïsch onderscheid gemaakt worden tussen stars, cash cows, wild cat of question mark en dogs. Stars vereisen een substantiële investering, vereisen een gesofisticeerd management, gekwalificeerd personeel en persoonlijke aandacht; er is veel geld gemoeid met contracteren en onder contract houden van stars en de return is niet altijd gegarandeerd (cf Prince en Warner, George Michael en Sony, Mariah Carey en Virgin: voorjaar 2001 stapt Mariah Carey over van Sony naar Virgin (EMI) voor 80 (100?) miljoen dollar om 5 CD's te maken, maar begin 2002 wordt ze daar bedankt voor bewezen diensten en krijgt een gouden handdruk van 28 miljoen dollar, nadat van haar jongste CD slechts 2 miljoen exemplaren worden verkocht: EMI verbreekt daarmee het duurste fonogramcontract aller tijden). Cash cows produceren aanzienlijk profijt zonder al te veel investering, zorgen voor reguliere inkomsten en het behoud van het fonogramfirma's aandeel op de markt; hun management kan met de standaard administratieve structuur en promotie (techno was een melkkoe). Wild cat of question mark verwijst naar een nieuw genre (vaak eerder dan een artiest) waarmee de fonogramfirma zich wil bezighouden om zijn marktaandeel te verhogen en ervaring en expertise te verbreden; commercieel succes is moeilijk te voorspellen en investering in staff, artiesten, repertoire is nodig vooraleer gehoopt kan worden op enige return. Dogs produceren klein profijt en worden beschouwd als een slechte investering, waar de fonogramfirma van af wil; nochtans kan ze deze honden houden voor andere dan financiële redenen, zo voor het blazoen van de firma en om andere artiesten te impressioneren of aan te trekken; honden houden betekent dat de firma niet louter in financieën geïnteresseerd is maar ook in de kunst.
Als nieuwkomer heeft men het extra moeilijk. Daarna kan men zijn bekendheid uitspelen, maar dan nog kan men niet zonder min of meer herkenbare songs die bij hem passen. Het is slechts voor grote talenten weggelegd om van de herkenbare paden af te wijken.

Links: