Essays over populaire cultuur
Communiceren in een complexe wereldDownload PDF
Door Gust De Meyer
Opgegroeid binnen de klassieke media-studies (met daarin nog een evolutie – cf hieronder ‘voordien’) zijn wij gaandeweg gedwongen geweest te leren omgaan met nieuwe concepten. Die duiken op in stereotiepe (en dus bekritiseerbare) opdelingen
FurbyDownload PDF
Door Gust De Meyer
Men zou Furby een cyber-knuffeldier kunnen heten. Om goed te begrijpen wat daarmee bedoeld wordt, dienen we in de tijd terug te keren tot de spelervaring met echte dieren. Ooit hadden kinderen namelijk alleen echte dieren om te knuffelen. Op een bepaald moment werden die vervangen door troeteldieren, in feite levensloze en zielloze objecten. Nadien werden de levensloze objecten gemechaniseerd, van elektronica voorzien en tenslotte met software uitgerust.
MadonnaDownload PDF
Door Gust De Meyer
Al vijftien jaar staat Madonna wereldwijd onafgebroken aan de top, vooral met haar muziek, maar ook met haar ophefmakende videoclips, boeken en films. Madonna heeft copycats gestimuleerd om met kruisbeelden te dwepen, onbeschaamd met lingerie uit te pakken, de navel te tonen en die te promoten tot erogene zone. Al bij al onschuldig imitatiegedrag, maar toch een aanwijzing voor haar impact, aanvankelijk op vooral jonge meisjes. Madonna heeft niet alleen mee de levensstijl van een generatie bepaald, maar ook altijd voor controverse gezorgd.
Big BrotherDownload PDF
Door Gust De Meyer
De laatste maanden van 2000 wist Big Brother Vlaanderen meer dan honderd dagen in zijn ban te houden. De real life soap scoorde zelden geziene kijkcijfers. Op het hoogtepunt van de slotuitzending hebben 1.895.000 Vlamingen op Kanaal 2 afgestemd, in de leeftijdscategorie 15 tot 34 jaar zelfs drie op vier kijkers. Met een wekelijks gemiddelde van 4.2 miljoen pageviews is de Big Brother website de meest geraadpleegde van het land geworden.
ChaoskidsDownload PDF
Door Gust De Meyer
Chaos is de donkere, stille afgrond waaruit alles ontstaan is. Uit Chaos ontstond de solide massa van Moeder Aarde, Gaia, waaruit op zijn beurt de met sterren en wolken gevulde Vader Hemel, Uranus, is ontsproten (Griekse scheppingsmythe).
Dit hoofdstuk is gebaseerd op het boek ‘Children of chaos' van Douglas Rushkoff (1996). Hij schetst hoe het vernieuwd mediagebruik van jongeren - maar dit lijkt probleemloos uit te breiden tot het nieuwe mediagebruik in het algemeen - verklaard kan worden aan de hand van een aantal begrippen uit de chaostheorie. Om te begrijpen wat Rushkoff bedoelt, is het wenselijk dat de belangrijkste concepten van de chaostheorie eerst toegelicht worden.
Populariteit van pop. cult.Download PDF
Door Gust De Meyer
Mijn spreekbeurt gaat over de populariteit van populaire cultuur-producten. Ik gebruik het woord populair dus in twee betekenissen: 'populariteit' als datgene wat geliefd is bij een groot aantal mensen; en 'populair' als deze producten die niet behoren tot het domein van de ernstige Cultuur - met grote C - en ook niet tot het domein van de volkscultuur van weleer. Met populaire cultuur-producten bedoel ik vooral de door de massamedia verspreide producten. In zal proberen een antwoord te geven op de vraag: wat is het geheim van succesvolle mediaproducten?
Mn zkt vr/vr zkt mnDownload PDF
Door Gust De Meyer
Een half miljoen Vlamingen zou op zoek zijn naar een partner (Van Den Broek, 2001). Deze partnerzoekers worden graag omschreven als singles, liever dan als vrijgezellen. Voor mannen connoteert de term vrijgezel immers de liederlijkheid van een cassanova, voor vrouwen zoiets als 'niet van de huwelijksmarkt geraakt' of ouwe vrijster, welke term op zijn beurt eenzaamheid en zieligheid connoteert.
Real SoapDownload PDF
Door Gust De Meyer
Reality-tv kadert in de overgang van moderne televisie (ook wel paleo-tv geheten) naar postmoderne televisie (ook wel neo-tv geheten): de cultureel-pedagogische opvatting van de moderne (openbare) televisie, waarin de privé-sfeer nooit in het publieke discours werd opgenomen, wordt vervangen door de opvatting dat de kijker zelf beslist naar wat hij kijkt, en waarbij genres naar hartelust gecombineerd worden. De grens tussen privé en openbaar wordt een stuk kleiner. Moderne tv is producent gericht, postmoderne tv is consument gericht. Reality-tv is postmoderne televisie, gekenmerkt door dedifferentiatie of grensvervaging/hybridisatie, door dehiërarchisering en globalisering.
If God is a DJ, life is a dancefloorDownload PDF
Door Gust De Meyer
Alle middelen zijn tegenwoordig blijkbaar goed om de kerken weer te laten vollopen. Eerst waren er de West-Vlaamse pastoor met zijn Jezus-rockfestival en de Jetse herder die zijn schapen naar de stal lokte door de mis in het Brussels op te dragen. In Antwerpen is nu een pastoor opgestaan die elke week house-missen wil organiseren. En in Sint-Truiden hield een eerwaarde een stille wake bij het slachthuis. De man zegende symbolisch vegetarische voeding.
Lux brings out the star in youDownload PDF
Door Gust De Meyer
Lux is een merk van de Lever Fabergé-groep. Het was de Brit William Hesketh Lever, die zeep begon te produceren en die, onder de naam Sunlight, op de markt bracht in 1885; de plaats waar dat gebeurde werd gedoopt met Port Sunlight. Bij het begin van de twintigste eeuw domineerde Lever Brothers de Britse zeepindustrie. Lux is in 1925 gecreëerd en meteen geëxporteerd naar de USA, vanwaar het merk in 1928 op zijn beurt naar het Europese vasteland werd gecatapulteerd. Lux was bedoeld als betaalbare ‘schoonheidszeep’ voor alle vrouwen, waar die op dat moment alleen konden beschikken over een huishoudelijke variant van waszepen (gespecialiseerde lichaamszeep was duur en lag buiten het bereik van de doorsnee-vrouw). Lux(e) hoeft niet duur te zijn. Zeepproducten (en cosmetica in het algemeen) worden trouwens tot de low involvement-producten gerekend: ze vragen, in tegenstelling tot de high involvement-producten, geen hoge investeringen. Toch kan bij low involvement natuurlijk nog een zekere gradatie voorkomen: niet alle zeepproducten of cosmetica zijn even goedkoop.
Cult-objecten van eerlijke schoonheid en heerlijk leedDownload
Door Gust De Meyer
We kennen ze allemaal, de reproducties van zigeunerinnen, nu eens innemend, suggestief gedecolteerd, al dan niet in combinatie met een aardewerken kruik of met een traan (mogelijk gesigneerd door Vicente Roso, een Italiaans klinkende naam, maar waarvan in feite niets geweten is – er is wel een Madrileens striptekenaar onder die naam bekend). We kennen ze ook allemaal, de reproducties van wenende jongetjes. Reproducties op hardboard aangebracht en ingelijst in een houten, rustieke omlijsting, waarvan de uiteinden vaak uitsteken. Ze zijn met honderdduizenden, misschien zelfs miljoenen verkocht en hebben de huiskamers gesierd rond de jaren zestig-zeventig van de twintigste eeuw.
Bekentenissen van een kitsch-liefhebberDownload
Door Gust De Meyer
Het meest denigrerende woord voor de onzin van allerlei in massa geproduceerde producten is ongetwijfeld 'kitsch'. De tuinkabouter is kitsch, maar ook een schilderij met zigeunervrouw, een flodder- of stationsromannetje of een televisiesoap. Al deze producten worden vereenzelvigd met kleverig, sentimenteel, exotisch, week, oververzadigde stemmingen, pseudowaarden, pseudo-idealen (Giesz, 1971).
Kitsch doordringt in feite ons hele leven. We kunnen niet eens ontsnappen aan kitsch, maar we hoeven dat niet erg te vinden. Pruys (1972) schrijft in zijn boeiende studie Dingen vormen mensen: 'Kitsch mag niet als een degeneratieverschijnsel worden opgevat, als een afwijking van de ‘ideale’ vormgeving, maar het is de basis van alle vormgeving. Kitsch is de normale gang van zaken; moderne vormgeving is een afwijking van die normale gang van zaken, zij het een respectabele afwijking.' Dat is ook de mening van een andere grote kitsch-liefhebber, namelijk Henry (1979).
Hoe postmodern is de postmoderne mediacultuur?Download
Door Gust De Meyer
In 'een woord vooraf' bij zijn artikel in het 'Liber Amicorum James Stappers' maakt Fauconnier (1996) enkele bedenkingen bij de wetenschappelijke plicht tot publiceren. Hij wijst er op hoe citeren en voetnoten plaatsen voor sommigen gaat boven de inhoud van hun wetenschappelijke gewrochten en eigenlijk alleen maar dient om indruk (en carrière) te maken. 'Ouder geworden en wijzer, zo wordt mij gezegd, en een tikkeltje cynischer' komt hij tot de vaststelling dat 'het orthodoxe wetenschappelijke discours, naast vele voordelen, ook schaduwkanten heeft. Vandaar dat deze tekst ... in essayvorm gesteld is. Dat heet, zonder voetnoten, zonder empirisch-statistisch materiaal, zonder literatuurlijst en met veel 'kleurwoorden'. Kortom: het plezier van de doodzonde ...'.
Bourdieu over televisieDownload
Door Gust De Meyer
Als Frankrijks socioloog nummer één, P. Bourdieu (1996) een boekje schrijft ‘Over de televisie’, dan zijn de verwachtingen hooggespannen. Vanuit het standpunt van de communicatiewetenschap valt er nogal wat kritiek te geven op zijn visie over televisie. Maar laten we beginnen met een samenvatting van enkele belangrijke punten uit het betoog.
Verzamelen als dagelijkse culturele praktijkDownload
Door Gust De Meyer
Wanneer spreken we over een verzameling, over een verzamelaar? Is een uniek stuk waard om een verzameling genoemd te worden (een gitaar die Elvis gehanteerd heeft)? Of een exclusief stuk? Mogen er identieke stukken zitten in een verzameling? Is één stuk van vele potentiële verzamelobjecten al een verzameling? Hoeveel dingen vormen minimum een verzameling? Is er ook een maximum? Is de eerste single van Elvis in België geperst al een verzameling of niet meer (maar ook niet minder) dan een collectors item? Of alle singles die ooit in België geperst zijn van Elvis? Met andere woorden: moet een verzameling compleet zijn of al dan niet volledigheid nastreven? Of zijn zoveel mogelijk in België geperste Elvis-singles ook al een verzameling? Of uit de hele wereld?
Wij en zijDownload
Door Gust De Meyer
In dit hoofdstuk probeer ik de positie te schetsen van het academisch milieu, 'wij' dus, ten overstaan van de populaire cultuur en haar publiek, 'zij' dus. Ik onder¬scheid vier visies. Ik betitel ze als: 'wij', 'wij + zij', 'wij = zij', 'zij'. In deze volgorde kunnen de visies ook min of meer chronologisch gerangschikt worden. De tweede visie vangt aan in de jaren zestig en kent haar hoogtepunt in de jaren zeventig, de derde overheerst in de jaren tachtig - begin jaren negentig. Aan de meest recente, de vierde fase, die ik dus betitel met 'zij', kan inmiddels al een vijfde toegevoegd worden waarin nieuwe versies van de eerste visie ('wij') en van de tweede visie ('wij + zij') opduiken.
Concentratiegraad van de culturele industrie en diversiteit van de culturele producten: het geval van de (Belgische) populaire muziekDownload
Door Gust De Meyer
In de massacommunicatietheorie wordt de relatie tussen cultuur en de cul¬tu¬re¬le industrie die de cultuurproducten op de markt brengt door¬gaans als proble¬ma¬tisch beschreven. Het wordt vaak aldus voorgesteld dat cultuur en indus¬trie, creativiteit en commercieel streven elkaar uit¬sluiten. Een bijko¬men¬de stel¬ling is dan gewoonlijk: hoe sterker de indus¬trie hoe zwakker de cultuur. Anders uitgedrukt: hoe kleiner het aantal culturele producenten op de markt, hoe min¬der kansen voor een geva¬rieerd cultureel aanbod.
Muzikale identiteit: het crossover-debatDownload
Door Gust De Meyer
In 1986 maakt Paul Simon een excursie naar de Afrikaanse muziek. Voor de opname van zijn album Graceland doet hij een beroep op Noord-Ameri¬kaanse, Senegalese en Zuid-Afrikaanse zangers en musici. Onder de laatste het vokale ensemble, Ladysmith Black Mambazo en Zuid-Afri¬kaanse musici uit de kwe¬la-, mbube- en mbaqanga-stijlen. Op het album staat ook een song waarop Simon zingt over de instrumentale backing van de Chicano-band Los Lobos uit Los Angeles en ook een opna¬me met Rockin' Dopsie and the Cajun Twis¬ters, zoals de naam zegt, een zydeco band uit Louisiana.
Culturele globalisering en lokale identiteit: het geval van de (belgische) populaire muziekDownload
Door Gust De Meyer
Mensen construeren vandaag de dag hun sociale identiteit niet meer op basis van klasssieke categorieën als klasse, geslacht en etniciteit, maar veeleer op basis van hun actieve consumptie van produkten die door de transnationale media- en ontspanningsindustrie worden aangeboden voor een globale markt (Van Poecke, 1993). Deze globalisering - zo argu¬menteren althans de aanhangers van de cultuurimperialistische stel¬ling -komt in feite neer op een amerikanisering. De veronderstelde domi¬nantie, zowel op economisch als op cultureel vlak, zowel op het vlak van de geldmiddelen die over de Oceaan verdwijnen als op het vlak van de vermeende schade¬lijke invloed die de Amerikaanse audio-visuele produkten zouden hebben, wordt graag ver¬woord in begrippen als Dal¬lasificatie, Cocacolanisering, McDonaldisering ... Correlaat van deze Amerikaanse homogenisering is dan de teloorgang van een bruisend, divers, rijk en authentiek Europees cultureel leven.
Volkscultuur en populaire cultuurDownload
Door Gust De Meyer
Ik maakte enige tijd deel uit van de redactie van Volkskunde. In die hoedanigheid schreef ik het essay ‘Alledaags is gewoon’, dat in licht gewijzigde vorm (met een inbreng van antropologe Ruth Soenen) verscheen in dat tijdschrift. Om onduidelijke redenen kwam er een gepiqueerde reactie in Volkskunde van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur van Marc Jacobs, voorzitter, en diens luitenant Björn Rzoska (die achteraf lid blijkt te zijn van Groen!). Op een studiedag van Volkskunde een paar maand later presenteerde ik een tekst, die Jacobs op voorhand had mogen inkijken en waarop hij eens te meer dacht op mij te moeten inhakken. Ik presenteer hieronder mijn teksten; de replieken daarop kan men natrekken in Volkskunde. In voeg er ook nog een tekst aan toe, die niet meer kon gepubliceerd worden in Volkskunde, maar die ik als brief naar Marc Jacobs verstuurde en waarin ik een nederige biecht afleg tegenover deze geleerde heer.
Beknopte geschiedenis van de populaire muziekDownload
Door Gust De Meyer
De populaire muziek van na de tweede wereldoorlog wordt op wereldvlak op een beslissende wijze beinvloed door de Amerikaanse muziektraditie, met name door een niet aflatende crossover tussen zwarte en blanke muziek.