Doorheen zes modules en in
interactie met verschillende docenten, worden de deelnemers
in contact gebracht met uiteenlopende visies op een moderne
overheidsadministratie.
In een eerste module wordt de specifieke eigenheid van
de openbare sector besproken en worden een aantal uitdagingen
gedefinieerd waarmee overheden zich geconfronteerd weten.
In de daaropvolgende modules worden deze uitdagingen vanuit
diverse disciplines binnen het overheidsmanagement vertaald
naar concrete beleids- en beheersvraagstukken. Daarbij
worden een aantal methoden en technieken voorgesteld waarmee
overheidsmanagers deze vraagstukken kunnen aanpakken en
moderniseringsprocessen binnen overheidsdiensten kunnen
ondersteunen.
Didactische aanpak
De deelnemers krijgen op voorhand materiaal aangereikt
van de docenten. Ze nemen deze literatuur door, zodat
tijdens de vorming meer ruimte kan worden gemaakt voor
vraagstelling en groepsdiscussie. Bij elk van de modules
wordt aandacht besteed aan kennisoverdracht, praktijkvoorbeelden
en toepassingen (bijvoorbeeld via simulaties, oefeningen).
Overzicht modules
- De eigenheid van de publieke sector
- De omgeving van de publieke sector
- Strategisch management binnen de overheid
- Functionele managementdomeinen
- Veranderingsmanagement
Module
1: De eigenheid van de publieke sector (3 dagen)
A. Doelstellingen
Doorheen deze module ontwikkelen de deelnemers een visie
op actuele en toekomstige uitdagingen voor overheden
en overheidsmanagers en op methoden en technieken van
het overheidsmanagement. Bij elk van de onderdelen word
aandacht besteed aan kennisoverdracht, praktijkvoorbeelden
en toepassingen (bijvoorbeeld via simulaties, oefeningen,…).
Tijdens de eerste dag wordt een overzicht geboden van
de inhoud en processen van de Copernicusvorming. Verder
wordt er ingegaan op beleidsvormingsprocessen in de
overheid, en het managen ervan.
Tijdens de tweede dag van module 1 wordt een overzicht
geboden van verschillende overheidshervormingen in het
buitenland en in eigen land, om zo tot een typologie
te komen.
Verder krijgen de deelnemers zicht op het hoe en het
waarom van de (organisationele) structuur van overheidsinstellingen.
Er wordt ingegaan op de verschillende manieren waarop
overheidsorganisaties kunnen georganiseerd en gestructureerd
zijn, de variabelen die hierop van invloed kunnen zijn
en de evolutie hierin gedurende de voorbije decennia.
De thema’s van de derde dag zijn aan de ene kant
klassieke en nieuwe hiërarchische organisatievormen,
en aan de andere kant actuele herstructurerings- en
reorganisatietrends die gericht zijn op het s(t)imuleren
van marktwerking in de publieke sector, met name de
trend naar verzelfstandiging, resultaatssturing en de
invoering van markttype-mechanismen.
B. Programma
Een doeltreffende overheid: Copernicus en Sisyphus?
• Herkomst en kernpunten van veranderingen (Copernicus)
• Stand van zaken betreffende deze kernpunten
• Wijzigingen in de modernisering
• Visie op de toekomst
De beleidscyclus en beleidsevaluatie
• De beleidscyclus: componenten
• Beleidsevaluatie binnen de overheid: proces en typologieën
Public Management Reform: inhoud van veranderingen
• Trajecten en resultaten van verandering binnen
de OESO-landen
• Verschillen met de specifieke Belgische situatie:
Belgische hervormingen
Klassieke en nieuwe hiërarchische organisatievormen
• Analyse van enkele organisatiemodellen van ministeries
in België en buitenland in de loop van de laatste
50 jaar.
• Reconstructie van onderliggende theorieën
• Analyse van kenmerken van diverse modellen aan
de hand van theorieën over scientific management,
Fayol, Taylor, bureaucratie, lijnorganisatie.
• Tekorten van de klassieke organisatiemodellen
aan de hand van een aantal audits en onderzoeksrapporten
• Nieuwere oplossingen: horizontale structuren:
projectorganisatie, stuurgroepenoverleg, matrix organisatie,
aanloop naar verzelfstandiging, contractmanagement
Marktwerking in de publieke sector: verzelfstandiging,
sturing van uitvoerende overheidsorganisaties &
contractmanagement
• Actuele herstructurerings- en reorganisatietrends
gericht op het s(t)imuleren van marktwerking in de publieke
sector, met name de trend naar verzelfstandiging, resultaatssturing
en de invoering van markttype-mechanismen. Aandacht
voor hun diversiteit, hun sterkten en zwakten en de
noodzakelijke voorwaarden voor succes.
• Nieuwe organisatie- en beheerstechnieken die
aangewend worden om marktprikkels te creëren binnen
de publieke sector, zoals contractmanagement en interne
marktsystemen. Succes- en faalfactoren voor een effectief
contractmanagementsysteem.
• Marktwerking en overheid als marktbewaker: liberalisering,
regulering en privatisering: concepten. Vormen van marktwerking
C. Docenten 2008
- Dhr. Georges Monard, Voorzitter FOD P&O
- Prof. dr. Christopher Pollitt, Universiteit van
Rotterdam
- Prof. Em. dr. Roger Depré, Instituut voor
de Overheid
- Bart De Peuter, Instituut voor de Overheid
- Dr. Bram Verschuere, Hogeschool Gent
D. Cursusmateriaal
- Hondeghem, A. en Depré, R., De Copernicushervorming
in perspectief. Veranderingsmanagement in de federale
overheid. Vandenbroele, 2005.
- Hoppe R. & M. Jeliazkova, Het proces van beleidsvoorbereiding
en typen van beleidsproducten & Vuistregels voor
goed management van beleidsvoorbereiding in “Beleidsnota’s
die (door)werken”, uitgeverij Coutinho.
- Pollitt, Ch. en Bouckaert, G.: Public Management
Reform. A Comparative Analysis, Oxford University
Press, 2004.
- Pollitt, Ch.: New forms of public service: issues
in contemporary organizational design
- Strategic Policy Making Team: Professional Policy
Making for the Twenty First Century, Cabinet Office
UK, 1999
- Depré, R. Klassieke en nieuwe hiërarchische
organisatievormen. Cursus Public Management Programme.
Instituut voor de Overheid, Leuven, 2002
- OECD (2002). Distributed Public Governance: Agencies,
authorities and other government bodies. Paris: OECD.
Synthesis Report: p. 9-32
- Distributed Public Governance: principles for control
and accountability of agencies, authorities and other
government bodies - Robert Laking: 267-278
- Uittreksel van: Pollitt, Christopher, Talbot, Colin,
Caulfield, Janice (2004) Agencies : how governments
do things through semi-autonomous organizations. Basingstoke
: Palgrave Macmillan.
- Verhoest, K. (2003). Verzelfstandiging en sturing
van agentschappen: enkele bevindingen en beleidsaanbevelingen
uit recent onderzoek – deel I. Vlaams Tijdschrift
voor Overheidsmanagement VTOM. 8 (1), pp. 29-38.
- Verhoest, K. (2003). Verzelfstandiging en sturing
van agentschappen: enkele bevindingen en beleidsaanbevelingen
uit recent onderzoek – deel II. Vlaams Tijdschrift
voor Overheidsmanagement VTOM. 8 (2).
- Plug P., Van Twist M. , Geut L. (2003). Sturing
van marktwerking: de bestuurlijke gevolgen van liberalisering
en privatisering (uittreksel)
Module 2:
De omgeving van de publieke sector (2 dagen)
A. Doelstellingen
De module over de omgeving van de publieke sector bestaat
uit 4 onderdelen. Het onderdeel Europeanisering heeft
tot doel om de federale overheid te bestuderen vanuit
een Europees perspectief. De deelnemers verwerven een
basiskennis over de EU, haar instellingen en de toekomstige
ontwikkelingen. Er wordt ingegaan op de rol van België
in de EU, zowel inzake de Europese beleidsvoorbereiding
als de implementatie van Europees beleid in België.
Het onderdeel Relatie burger - overheid wil nieuwe relaties
met stakeholders - meerbepaald de burger- onder de loep
nemen. De deelnemers verwerven inzicht in de complexiteit
van de relatie tussen de overheid en de burgers en in
de bestuurlijke vernieuwingen die de legitimiteit en
het vertrouwensklimaat proberen te versterken.
Het derde onderdeel focust op kwaliteit in de overheid.
Nadruk ligt op het management van de kwaliteit van dienstverlening
(bv. kwaliteitshandvesten, kwaliteitsconferentie, …).
Verschillende evoluties in het kwaliteitsdenken en in
het kwaliteitsmanagement worden belicht. De deelnemers
zullen in staat zijn deze inzichten toe te passen op
de Belgische federale overheid.
Ten slotte wordt in het laatste onderdeel stilgestaan
bij (internationale en nationale) ontwikkelingen inzake
e-government. Meerbepaald wordt ingegaan op de vraag
welke uitdagingen E-government stelt voor het management
van de overheidsdiensten.
B. Programma
Europeanisering van beleid:
• profielschets van de Europese Unie en haar instellingen
De Europese integratie anno 2001: een stand van zaken;
het spanningsveld der instellingen: Europees Parlement,
Europese Commissie en Raad van Ministers; de interactie
tussen de Europese instellingen en diverse actoren op
de Europese scène
• de interactie tussen de Belgische federale overheid
en de E.U.
Het standpunt van de Belgische politieke elite t.a.v.
de E.U. rol van de federale administratie hierin; toegangsmogelijkheden
voor federale overheidsdiensten, lobbying en belangengroepen,
procuderes en knelpunten inzake omzetting ven Europees
beleid.
Relatie Burger - Overheid
• Perspectieven van de overheid t.a.v. de burger
en hun consequenties
• De burger in meervoudig perspectief
• Dienstverlening door de overheid
• Burgerbetrokkenheid
Kwaliteit
• Evoluties in kwaliteitsdenken & kwaliteitsmanagement
• Opgang van kwaliteitsdenken in een overheidscontext
• Overzicht en situering van verschillende kwaliteitsmodellen
en –technieken (ISO, , Kwaliteitshanddvesten,
Balanced Scorecard, EFQM, CAF,…)
E-government
• De inzet van ICT in het openbaar bestuur. ICT
ter verbetering van de publieke dienstverlening (eAdministration)
en het democratische proces (eDemocracy).
• De stand van zaken in België in verband
met e-government, Backoffice-toepassingen: relaties
tussen overheidsdiensten, Frontoffice-toepassingen
C. Docenten 2008
- Dhr. Tom Delreux, Instituut voor Internationaal
en Europees Beleid
- Dhr. Nick Thijs, EIPA
- Dr. Joep Crompvoets, Instituut voor de Overheid
- Dr. Steven Van de Walle, Erasmus Universiteit Rotterdam
D. Cursusmateriaal
- Bouckaert G. & Thijs N., Kwaliteit in de Overheid.
Een handboek voor kwaliteitsmanagement in de publieke
sector o.b.v. een internationaal comparatieve studie,
Academia Press, 2003, 529 p.
- Nugent, Neill, The government and politics of the
European Union (4th ed.) Macmillan, Houndmills, U.K.,
1999
- Guéguen, D.: Het Europese Labyrint: Praktische
Gids, die Keure, Brugge, 2001.
- Kampen, J., Janssen, D., Rotthier, S. & K. Snijkers,
De praktijk van e-government in zeven landen van de
OECD, SBOV, 2003, 239 p.
- Deprest, J. & Robben, F. (2003). E-government:
the approach of the Belgian federal administration
Module
3: Strategisch management binnen de overheid (2 dagen)
A. Doelstellingen
Deze module wil een inleiding bieden tot het strategisch
management in de overheid. Het gaat meer
specifiek om een reeks van analytische technieken om
de positie van een organisatie te bepalen (haar
doelstellingen, missie en waarden) ten aanzien van haar
functie, de diensten die ze aanbiedt, en haar
interne/externe relaties.
B. Programma
• Inleiding in het strategisch management
• Prestatiemeetsystemen
• Veranderingstrajecten en strategische BPR's
C. Docenten 2008
- Veerle Conings, Instituut voor de Overheid
- Dr. Wouter van Dooren, Universiteit Antwerpen
- Dhr. Tom Auwers, Directeur-Generaal FOD Sociale Zekerheid
D. Cursusmateriaal
- de Bruijn, J.A. & E.F. ten Heuvelhof, 2000,
Management in netwerken, Lemma, Utrecht
- de Bruijn, Hans, 2000, Processen van verandering,
Lemma, Utrecht
Module
4: Functionele managementdomeinen (6 dagen)
1. HRM
A. Doelstellingen
Onder de noemer HRM wordt er gekeken naar modern personeelsmanagement
binnen de overheid, met aandacht voor nieuwe ontwikkelingen
in de federale overheid (bijvoorbeeld competentiemanagement,
ontwikkelcirkels,…), de werking van de P&O-functie,
specifieke waarden binnen een overheidscontext en integriteit.
Ten slotte wordt er ook eens naar de ontwikkelingen
in het HRM in het buitenland gekeken, met name in de
Britse openbare dienst.
B. Programma
• inleiding - HRM: verduidelijking bij de concepten
die de grondslag vormen voor een modern personeelsmanagement
• het openbaar ambt in België
• inleiding in het competentiemanagement
• diversiteit en leeftijdsbewust personeelsbeleid in de overheid
• Motivatie van personeel in de openbare sector
• Theorieën van arbeidsmotivatie
• 'Pay-for-performance'
• Ambtelijke ethiek (bv. wat is ambtelijke ethiek?,
ethische dilemma’s tussen traditionele ambtelijke
waarden en nieuwere waarden zoals effectiviteit, efficiëntie
en klantgerichtheid, beleid inzake ambtelijke ethiek:
ethische infrastructuur, ethisch organisatieklimaat,
ethische besluitvorming door individuele ambtenaren;
• Dilemmatraining
• De ontwikkelingen inzake human resource management
in de Britse Civil Service
• Vergelijking met de federale overheid
C. Docenten 2008
- Prof. dr. Annie Hondeghem, Instituut voor de Overheid,
KU Leuven
- Prof. Dr. Jeroen Maesschalck, Leuvens Instituut voor Criminologie, KU Leuven
- Dr Wouter Vandenabeele, Instituut voor de Overheid
D. Cursusmateriaal
- Hondeghem A., (2000) The national Civil Service
in Belgium, in: Bekke, H.J.G.M., Van der Meer, F.
(eds.), Civil service systems in Western Europe, Edward
Elgar, pp. 120-128.
- Shim, D., (2001) Recent Human Resources Developments
in OECD member countries, Public personnel management,
vol 30, 3, pp 323-347.
- Federale Overheidsdienst P&O (2005) Actieplan
2005-2007 voor het bevorderen van de diversiteit.
De federale overheid: een diverse werkgever. FOD P&O,
32 p.
- Putseys Line & Hondeghem Annie (2003). Contracten
met leidende ambtenaren. Internationaal vergelijkend
onderzoek naar de contractualisering van de sturings-
en arbeidsrelatie. Overheidsmanagement nr 15. die
Keure: Brugge. 266 p.: p 1-25, 181-188.
- Horton Sylvia, Hondeghem Annie & Farnham David
(Eds.) (2002). Competency management in the public
sector. European variations on a theme. IOS, IIAS:
Amsterdam, Brussel.208 p.: p 3-15
2. FINANCIEEL MANAGEMENT
A. Doelstellingen
In deze module behandelt de docent methoden en technieken
die aangewend worden door overheidsmanagers voor het
afleggen van verantwoording en het aansturen van beleidsuitvoering.
De deelnemers leren hoe een meer resultaatgerichte vormgeving
van de beleids- en beheerscyclus (planning, besluitvorming,
monitoring, evaluatie) geïntegreerd kan worden
met de de financiële cyclus (begroting, boekhouding,
audit). Er is bijgevolg ook aandacht voor de eisen die
hierdoor gesteld worden aan de functies, procedures
en informatie-inhoud van begrotings-, boekhoud- en auditsystemen.
Aan het eind van de module hebben de deelnemers inzicht
in de principes van prestatiemeting. Zij kunnen deze
principes vertalen naar het financieel management. De
deelnemers begrijpen de mogelijkheden en uitdagingen
die verbonden zijn met het moderniseren van de financiële
beleids- en beheerscyclus. Tot slot zullen zij ook in
staat zijn de verworven inzichten toe te passen op de
federale overheid.
B. Programma
• Inleiding in het financieel management
Welke zijn de componenten van de financiële cyclus? Welke evoluties doen zich voor in andere landen inzake financieel management? Welke factoren bevorderen of bemoeilijken het gebruik van bepaalde begrotings-, boekhoud- en auditsystemen?
• Resultaatgericht begroten
Hoe kan de inhoud van begroting worden uitgebreid met
informatie over doelstellingen, activiteiten, prestaties
en effecten? Strategische planning en het formuleren
van doelstellingen, welke invloed heeft het meer resultaatgericht
begroten op de begrotingsprocedure?
• Overheidsboekhouden
Welke zijn de belangrijkste principes in het overheidsboekhouden? Welke boekhoudsystemen hanteert de huidige overheid en waarom? Met welke zaken moet men rekening houden bij het omschakelen naar een nieuw boekhoudsysteem?
• Interne audit
Wat is de rol en de plaats van interne audit binnen de moderne overheidsorganisatie? Welke zijn de basisprincipes van interne audit? Hoe wordt een interne audit georganiseerd?
• Externe audit
Welke is de rol en positie van het Rekenhof? Bespreking van het takenpakket en de werking van het Rekenhof.
C. Docenten 2008
- Dhr. Lieven Tydgat, Rekenhof
- Dhr. Stefaan Mulders, administrateur generaal, Agentschap Jongerenwelzijn Vlaamse Overheid
- Prof. Dr. Geert Bouckaert, Instituut voor de Overheid
- Mevr. Birgitt Van Nerum, Centrale Accounting Vlaamse Overheid
- Dhr. Mark Vandersmissen, Interne Audit van de Vlaamse Administratie, Vlaamse Overheid
D. Cursusmateriaal
- Bouckaert, G. en T. Auwers: Prestaties meten in
de overheid, die Keure, Brugge, 1999
- Van Reeth, W. & G. Bouckaert, Een financieel
systeem voor de overheid: over stekkers en stopcontacten,
Vlaams Tijdschrift voor Overheidsmanagement, Brugge:
Die Keure, 1997, Vol. 2, No.4, pp. 4-12
- uittreksels uit Belgische en Australische begrotingsdocumenten
3. COMMUNICATIE
A. Doelstellingen
Deze module wordt aan het programma toegevoegd omdat
modern overheidsmanagement niet kan
zonder inzicht in communicatiestrategieën. De deelnemers
leren wat voor cruciale rol communicatie
kan spelen in het bereiken van de doelstellingen van
een organisatie, het voorkomen van weerstand bij
veranderingen,… Niet enkel interne maar ook externe
communicatie wordt behandeld, nadruk wordt
hier gelegd op de relatie met de burger.
B. Programma
• Interne communicatie als een
managementinstrument om de hele organisatie mee te krijgen
tot de realisatie van visie, missie, doelstellingen
• Interne communicatie als een
HRM-instrument
• Communicatie tussen tussen
organisaties
• Externe communicatie: naar
de burger; naar stakeholders en de pers; communicatie
van beleid
C. Docenten 2008
- Prof. Dr. Dave Gelders, School voor Massacommunicatie,
Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven
D. Cursusmateriaal
- Gelders, D. Tussen droom en daad. Communicatie over
beleidsintenties door de overheid. Van den Broele,
2006, 298 p.
Module
5: Veranderingsmanagement (2 dagen)
A. Doelstellingen
De deelnemers verwerven inzicht in
principes van het veranderingsmanagement in de overheid
en in succes- en faalfactoren bij de aansturing en implementatie
van veranderingen. De deelnemers begrijpen de relatie
tussen organisatieverandering en organisatiecultuur
en het belang van de rol van bijvoorbeeld change agents
en politieke factoren.
B. Programma
• Verandering in de overheid
• Organisatiecultuur en veranderingscapaciteit
• Het menselijk aspect van veranderingstrajecten
C. Docenten 2008
- Mevr. An Wynants, Instituut voor de Overheid
D. Cursusmateriaal
- Quinn, R.E. et al. Handboek managementvaardigheden,
Academic Service, Schoonhoven, 2003.
|
