Het theoretisch sociologisch onderzoek richt zich voornamelijk op

- de geschiedenis van de sociologie,
- de comparatieve analyse van verschillende sociologische stromingen,
- de algemeen sociologische theorievorming.

Daarbij wordt stilgestaan bij zowel de meer gevestigde stromingen (zoals het symbolisch interactionisme) als nieuwe benaderingen (zoals de sociale systeemtheorie). Met de gelegde klemtonen spoort een grote aandacht voor de grondslagen van de theoretische sociologie. Vandaar het belang van onderzoek naar de rol van voorwetenschappelijke uitgangspunten (impliciete mens- en maatschappijbeelden) voor de sociologische vraagstelling en theorievorming. Tevens worden de methodologische opties die hieruit voortvloeien bestudeerd, evenals de consequenties voor de kennis van de sociale werkelijkheid. Wetenschapsfilosofische, epistemologische en wetenschapssociologische vragen zijn dan ook een belangrijk bestanddeel van het onderzoek.
In de omgang met het theoretisch pluralisme binnen de sociologie wordt een tolerante opstelling aangehouden. De afdeling staat open voor de studie van gelijk welke sociologische benadering van de sociale realiteit : ze onderzoekt deze op haar verdiensten en eventuele limieten voor een betere kennis van het sociale.

Tijdens de voorbije jaren werden diverse onderzoekslijnen uitgezet.
- Een eerste belangrijke lijn is de studie van interpretatieve vormen van sociologische theorievorming (symbolisch interactionisme, ethnomethodologie,…) en het grondslagenonderzoek van theoretische kaders (structuratietheorie, e.a.) die de spanning tussen een micro- en een macrobenadering van de sociale werkelijkheid willen overstijgen. De noemer 'self, interaction and society' kan aangeven op welke wijze dit recent werd vertaald : aan de hand van het verschil tussen individu en samenleving worden maatschappij- en interactietheoretische bijdragen aan thema's nader uitgediept.
- Een tweede onderzoekslijn sluit aan bij de differentietheoretische' wending in de theorievorming. In concreto heeft deze interesse voor het zgn. poststructuralisme zich vooral vertaald in een grote aandacht voor de contemporaine ontwikkelingen binnen de (Duitse) sociale systeemtheorie. Ook binnen deze onderzoekslijn valt een grote nadruk op grondslagenkwesties en de vergelijking met andere sociologische benaderingen, bijvoorbeeld aangaande de conceptualisering van de sociale orde-vraag en de maatschappelijke rol van moraal.
- Een derde, recent geïnitieerde onderzoekslijn is de kritische studie van de bijdrage van de sociobiologie en de evolutiepsychologie tot de kennis van de sociale orde. Met deze optie wordt, net als binnen tweede onderzoekslijn, ook de vruchtbaarheid van een interdisciplinair georiënteerde sociologische theorievorming afgetast.